Ondanks we op dezelfde aarde leven, hetzelfde land en misschien wel in dezelfde stad wonen kunnen onze werelden, en dus perceptie compleet van elkaar verschillen. Voordat we ‘dit’ aan de kant schuiven en zeggen laten we focussen op hetgeen dat ons verbindt, zijn we het aan elkaar verschuldigd dit te erkennen en zonder elkaars ervaringen te bagatelliseren.

De onderstaande uitspraak is nooit een excuus:

”Ik heb een Surinaamse vriend die het OK vindt als ik hem neger noem”

Er bestaat niet zoiets als een allochtonen-hotline. Dus: Ja, het kan zijn dat Surinamers, Antillianen en Afrikanen er individueel anders over denken. ‘Ik’ is niet het lijdend voorwerp in de bovenstaande zin, je Surinaamse vriend wel. Dat betekent dat hij het OK vindt, dat wil niks zeggen over andere Surinamers. Dat betekent dus niet dat je er te pas en te onpas overheen kunt walsen als jouw nieuwe gesprekspartner aangeeft dat hij of zij niet op deze manier bejegend wilt worden. Dat zul je dan moeten accepteren. Ja, zo simpel is het.  Wat deze vriend vindt, maakt op dat moment helemaal niks uit.

Stop met raciale vergelijkingen

Als je onderdeel uit maakt van een etnische minderheid hier in Nederland, kan het zo zijn dat je enige ervaring hebt met discriminatie. Een tip: luister eerst oprecht met de intentie om te luisteren, voordat je een oordeel velt over zijn of haar situatie. Logischerwijs staat deze houding een constructief gesprek in de weg.

Ook als je een semester of misschien een studie hebt gevolgd die gewijd is aan ‘Etnic issues’, betekent het niet dat je weet hoe het voelt om hiermee op te groeien en te leven met de gevolgen van alledaagse racisme. Bovendien: praten over discriminatie staat niet gelijk aan slachtofferschap. Niet omdat jij het niet hebt meegemaakt betekent het dat het niet bestaat. Omdat je mogelijk slechts te maken hebt gehad met de systematische privileges van de dominante groep. Een sympathieke allochtoon zijn betekende slechts dat je de heersende opvatting, oftewel het aanpassen aan de zogenaamde blanke culturele identiteit voor lief nam, zonder dat verder in twijfel te trekken. Dit was de symbolische prijs die je betaalde.

Tegenwoordig betekent  ‘allochtoon zijn’ dat  je niet alleen kritisch bent  ten opzichte van culturele tradities, maar je schroomt er ook niet voor om dit naar buiten toe helder te articuleren. Ineens ben je niet zo sympathiek meer. Je scherpe tong komt je ineens duur te staan. Je weigert om langer ‘die ander’ te zijn en zwijgzaam toe te kijken en mee te spelen vanaf de zijlijn. Deze impliciete opvatting dat minderheden hier te gast zijn en eigenlijk niet echt mee mogen beslissen wordt daarmee direct van tafel geveegd en daarmee stoot je natuurlijk mensen voor het hoofd.

 “Als je altijd door een witte spiegel hebt leren kijken,  zul je maar 1 kleur zien. Als je instaat bent ook andere kleuren waar te nemen zal je blik aanzienlijk verruimen’’

Status quo

Racisme bestaat sinds mensenheugenis en manifesteert zich op meerdere niveaus. Er is een duidelijk oorzakelijk verband tussen het koloniaal verleden en de sociaal-economische positie van veel rijke landen, zoals ook in Nederland vandaag de dag. Een bekend gevolg hiervan is institutioneel racisme. Het gaat mij in eerste instantie niet zozeer om superieur vs inferieur, maar wel om de machtsstructuur die daaromheen is gebouwd en de mechanismen die hiermee gepaard gaan die in feite de status quo creëren. Racisme heeft pas effect als er sprake is van machtsuitoefening en systemen dit mogelijk maken. Door deze disbalans zijn er mensen bevoorrecht en anderen weer niet. En nee, ik praat niet vanuit een slachtofferrol of zoiets dergelijks, maar kaart wel graag de feiten aan.

Hiervan zijn er genoeg voorbeelden te noemen (en er zijn talloze artikelen aan gewijd) op scholen, de arbeidsmarkt en zelfs in het verkeer. Ik noem hier slechts een enkele. De negatieve beeldvorming waar de media zich dikwijls schuldig aan maken. Het criminaliseren van totale bevolkingsgroepen, scenario’s waarbij een lid of een enkele leden van die etnische minderheid de fout in gaan. Dit heeft een wisselwerking en uit zich ook in ons juridisch systeem (onderhevig aan diezelfde privileges)

Het grote probleem is dat je als minderheid niet verantwoordelijk gehouden zou mogen en moeten worden voor het wangedrag van 1 persoon. Toch gebeurt dit structureel . Dit hangt samen met het tweede punt: tweederangsburgerschap. Ook een voortvloeisel uit de verdeel- en heerspelletjes vanuit politieke kringen. Dit sijpelt door in onze samenleving.

Illusie van kleurenblindheid

Als we tot de kern treden van achterhaalde tradities zoals de huidige belichaming van Zwarte piet bijvoorbeeld, kunnen we vaststellen dat er een  internetriool is geopend waar mensen worden uitgenodigd om  de meest racistische uitspraken te doen. Sterker nog men denkt hiervoor vrijbrief te hebben, want het is immers hun land.

Jij, je ouders, grootouders, broers en zussen..nee , jullie hier zijn slechts te gast. “Alle gekheid op een stokje’’. Jongens, we schieten daarin echt tekort.

Dat wil niet zeggen dat elke witte Nederlander racistisch is ingesteld, maar dat betekent ook niet dat racisme daarmee tot het nulpunt kan worden gereduceerd. Door uitspraken als: ‘Ik zie geen ras’, die de zogenaamde kleurenblindheid nieuw leven inblazen is uiteindelijk niemand geholpen. Ondanks biologen beweren dat ‘ras’ biologisch gezien niet bestaat.

Ik zal je uitleggen waarom ik ’kleurenblindheid’ niet als oplossing zie. Als ik mensen vraag wat zie je als je naar mij kijkt, dan is het antwoord in de meeste gevallen – vanzelfsprekend vrij oppervlakkig. Dat is veilig, minste kans op conflicten. Dat is op zich niet erg, maar je categoriseert mij op basis van wat je ziet. Mijn huidskleur, mijn geslacht, soms mijn lengte en enkele overige fysieke kenmerken (in het gezicht, postuur enz.) oftewel we verschillen van elkaar. Deze verschillen mogen best worden benoemd, want dit is ook een onderdeel van mijn culturele identiteit.

Er is gelukkig ook goed nieuws, want er zijn vaak ook overeenkomsten. Dat zou leeftijd kunnen zijn, woonplaats, werk, opvattingen, religie enz. door met elkaar hierover in gesprek te gaan, kun je uiteindelijk ontdekken wat datgene is wat je met elkaar gemeen hebt.

Toch kom ik weer terug op de verschillen die ik eerder aanhaalde. Waarom? Omdat ervaringen met racisme tussen individuen wezenlijk kunnen verschillen, echter doe je er juist goed aan om dit juist wel aan te geven en dit ook te erkennen. Dat stukje empathie neemt al een heel stuk onverschilligheid weg, waardoor je gesprekspartner eerder geneigd zal zijn om zich iets meer open te stellen en zal zich iets meer vertrouwd voelen. Dat is een stuk constructiever dan situaties waar je weinig weet van hebt te bagatelliseren.

Anno 2014

Het Nederland van nu is niet zoals 1 decennia of zelfs 1 jaar geleden. Ik denk dat veel mensen moeite hebben om te accepteren dat de wereld om het heen flink is veranderd. Sterker nog dat tradities niet onveranderlijk zijn. Veranderingen horen bij het leven, zonder veranderingen staan we als samenleving stil. En stilstand betekent een versluierde achteruitgang. We leven (nog) niet in een post-raciale samenleving, noch wereld.

Maar…stel nou dat ik mij vergis en dat het ‘zij’ en ‘wij’ verhaal anno 2014 allang niet meer bestaat, waarom hanteren ‘wij’ geen dan niet meer inclusieve termen, waarbij er impliciet geen andere bevolkingsgroepen, dan de dominante worden uitgesloten?

Als  we echt tot een oplossing willen komen, zullen we dat op z’n minst eerst moeten bekeken, voordat we  er echt effectief wat tegen kunnen doen..

Dit artikel werd ingezonden door Quyvorim Biervliet

Schrijft over regelmatig columns over maatschappelijke issues. Houdt van discussiëren, stand up comedy, chocola en zoute drop. Allergieën?
Pretenties en oogschaduw.


1.955 keer gelezen | Geschreven door
1 comments
De denkende
De denkende

Beste Quyvorim, Bedankt voor je heldere open stuk.  Ik heb wel tig keer een regeltje overnieuw getik hier en weer weggehaald. Eigenlijk kwam elke regel op hetzelfde neer: kritisch kijken begint bij jezelf. Bij wat de media je voorschotelt. Paradigma's in de menselijke cultuur zijn niet zomaar omvergeworpen. Zij moeten slijten. Er moet sociale druk ontstaan, er moeten voorbeelden en beelden zijn die niet meer aansluiten bij de gedachten van de bewuste mens die kritisch durft te kijken naar ingesleten gewoontes. Dat heeft jammer genoeg tijd nodig. En pioniers. Door er zo over te schrijven zoals hier wordt gedaan heb ik al zo ontzettend veel meer informatie in me opgenomen dan voorheen. Mooie stukken, goed geschreven. Gewoon echt top om te lezen. Ik begin graag bij mezelf. Ik zou graag in contact komen met geloofsovertuigingen en gewoontes van culturen. Juist omdat de verschillen zo mooi zijn. Wat kunnen we van elkaar leren? Mocht je tips voor me hebben, in welke zin dan ook: Ik hoor het graag van je.   Dankjewel in ieder geval! Groet, De denkende