Er is zoveel wat ik wil zeggen, dat ik even niet weet waar ik moet beginnen. Zwart als roet heet de documentaire van Sunny Bergman, die vanavond op NPO2 werd uitgezonden. Over Zwarte Piet. Over racisme. Over bias. Over privilege.

Na het kijken ben ik ontdaan. Niet verrast. Wel ontdaan. Waarom? Ik zal een poging wagen om het uit te leggen. Vergeef me als ik wat uitwaaier. Dat doet ontdaan zijn met je.

Zwarte Piet

Zwart als Roet start met het onderwerp Zwarte Piet. Uiteraard. Het is het onderwerp dat de gemoederen al even bezighoudt. Mij houdt het bezig sinds ongeveer ’94. Dat weet ik omdat ik er net heel hard over na heb zitten denken. En dat weet ik omdat ik me herinner dat ik toen bedrijfsleider was van een kledingzaak en rond Sinterklaastijd altijd Pieten de toegang weigerde. Er was toen geen Quinsy Gario, er waren geen pro-pieters. Ik voelde me gewoon eindeloos ongemakkelijk bij Zwarte Piet. En ja, ik was wel eens uitgemaakt voor Zwarte Piet, maar dat was niet de start van dat gevoel, dat was slechts een bevestiging ervan.

Symbool

Wat Zwarte Piet voor mij symboliseerde, toen in ’94 en ook nu, was een ongelijkheid die mij betrof en betreft. Het was het symbool van de mensen die toen ik op mijn eerste uitzendbaan kwam, héél hard en héél langzaam Nederlands tegen me spraken, omdat ze dachten dat ik dat niet deed. Het was symbool voor achtervolgd worden in elke winkel. Niet als geinige grap, dat je kunt bagatelliseren omdat Najib Amhali er lollig over doet, maar elke freaking keer dat ik een winkel binnenliep. Het was symbool voor die keer dat ik in de tram zat en een groepje jongeren achter mij op luide toon zei: “Ze moeten al die luie negers ophangen,” terwijl ze een hakenkruis in hun schriftje tekende. Overigens waren het  niet eens echt de jongeren die mij raakten, maar de stilte van alle anderen in de tram.

Maar over het algemeen hield ik er mijn mond over. In “mijn” winkel waren ze dan niet welkom, maar verder ging ik er geen gesprek over aan, althans niet met blanke Nederlanders. Elke keer dat ik dat wel deed, werd ik in het beste geval weggelachen en als ik pech had geschoffeerd. Ik was 19. Ik liet het maar zitten.

Niet de juiste woorden

Toen werd  ik ouder. Ik bouwde een site, ik bouwde meerdere sites. Ik ging bloggen. Het was inmiddels 2002 en ik schreef – in relatieve anonimiteit, hoewel gewoon wel onder mijn eigen naam – over mijn ongenoegen rondom Zwarte Piet. Over binnenlopen bij de Bijenkorf en daar een grote zwarte man in glanspakje zien hangen aan het plafond, die wat weghad van een karikatuur van een aantal van mijn ooms en over hoe pijnlijk ik dat vond. Maar ik vond de juiste woorden niet om het uit te leggen. Dat gevoel. Dat gevoel dat het niet per se Zwarte Piet was die mij verdrietig  maakte, maar andere ervaringen die ik had, die ervoor zorgde dat ik weinig plezier kon beleven aan het hele feest.

Ik probeerde het wel. Ik dacht na over hoe ik het kon uitleggen. Ik vertelde over de keer dat een neo-nazi me in de trein met een mes bedreigde of dat ze (neo-nazi’s weer) me kwamen zoeken toen ik net 2 dagen in een bepaalde wijk woonde (en dat het buurjongetje me kwam waarschuwen). Ik liet de meer subtiele vormen van racisme, die ik veel vaker meemaakte achterwege: te lastig om uit te leggen.

Verhalen

De douanier die me vroeg óf ik werkte en niet wát voor werk ik deed (in een rij waaruit alleen donkere mensen werden geselecteerd). De politieagent die me aanhield en vroeg van wie mijn auto was (uhm, van mij dus he…alle papieren waren ook van mij). Of de talloze keren dat ik überhaupt opeens door de politie werd aangehouden, toen ik me ging verplaatsen in een sportwagen en de rare vragen die dat opriep (na het aangeven van mijn Nederlandse rijbewijs, in mijn auto met Nederlands kenteken en kentekenbewijs: “Is die auto wel uit Nederland?”). De “vanavond alleen vaste klanten”-avonden bij het stappen. De keer dat mijn neefje en ik niet naar binnen mochten omdat het suikerfeest was (we zijn beide atheist, maar goed). Dat soort zaken zei ik maar niks over. Want dan was er altijd wel een clubje dat riep: jaaaaa, maar dat heeft natuurlijk niks met racisme te maken. En echt bewijzen kon ik het niet natuurlijk. Maar ja, los van neo-nazi’s zijn de meeste mensen niet zo overduidelijk in hun racisme.

Stom stom stom

Achteraf was dat stom. Achteraf heb ik actief meegewerkt aan het voeden van het idee dat racisme is wanneer er kruizen in je tuin worden verbrand of iemand tegen je zegt: ‘hey luie nikker, jou neem ik niet aan, want jullie zijn vies.’ Maar ja, dat is natuurlijk helemaal niet zo. Wat het dan wel is? Complex!

Een systeem aan ideeën waarmee we gevoed worden vanaf dat we geboren zijn. Vooroordelen, die gevoed worden door de media. Contextueel en afhankelijk dus van een situatie en de mensen waar je op dat moment mee bent en de relatie die je met hen hebt. Zei ik al dat het complex is? Het is complex.

Wat is ‘t?

Is er één racisme? Nee. Er zijn verschillende gradaties van racisme. Verschillende soorten racisme.

Kunnen donkere mensen niet racistisch zijn? Lastige vraag. Natuurlijk kunnen ze dat wel. Maar zoals gezegd is racisme contextueel en heeft het hebben van macht en overmacht er veel mee te maken. Als jij op Aruba (waar ik zichtbare meerderheid ben) tegen mij zegt: negerhoer (zei iemand vandaag nog tegen me), dan lach ik je hartelijk uit, waarna ik je even verbaal mishandel. Als je dat hier zegt, voel ik me (als zichtbare minderheid) veel kwetsbaarder en vind ik het veel lastiger om dat zo naast me neer te leggen en je er op z’n minst niet van te verdenken dat je naast dat ene woord nog een heel systeem aan racistische ideeën erop nahoudt.

Maar goed. Ik dwaal af. Ik had je gewaarschuwd.

Verbazing?

Ik keek naar Zo Zwart als roet. En ik keek naar de reacties op Zo Zwart als roet (op Twitter e.a.) en zag daar: ontkenning en verbazing. En ik dacht: hoe kan dat nou? In de gesprekken die ik heb met mensen, komt dit onderwerp in de afgelopen 20 jaar regelmatig naar voren (racisme dus, niet specifiek Zwarte piet). En ik ken eindeloos veel hele nare verhalen en ervaringen. Hoe kunnen mensen nou zo verbaasd zijn?

Maar toen ging ik eens goed nadenken. Hard nadenken. En opeens realiseerde ik me dat ik die gesprekken, over dit onderwerp, zelden tot nooit met blanke mensen heb. Dat die ervaringen en verhalen dingen zijn die mijn niet-blanke vrienden met mij wel bespreken, maar niet met hun eigen blanke vrienden. En ik realiseerde me dat ik wanneer ik het wel met blanke vrienden bespreek, ik mezelf censureer: ik zeg/vertel wel dingen, maar ik denk eerst heeeel hard na over wie ik voor me heb (heeft het überhaupt nut), welke woorden ik gebruik (je kwaad maken is gevaarlijk, dat lijkt niet toegestaan heb ik geleerd, dan luistert de vriend in kwestie niet langer) en welke voorbeelden ik deel (zo extreem mogelijk, zodat je niet hoeft te bewijzen, met papieren en fotokopieën dat het racisme was).

Geen wonder dat die verbazing er dus is. Geen wonder dat mensen zo verrast zijn. Geen wonder dat we geen zinnig gesprek lijken te kunnen voeren. Als ik mijn mond houd (en ik ben toch over het algemeen helemaal niet zo bang uitgevallen), dan doen anderen dat ook. Hoe kan een probleem dan besproken worden?

Opeens herinnerde ik me ook de momenten waarop mijn vrienden (de non-blanke vrienden dan), letterlijk tegen me zeiden: ‘Ik houd dan mijn mond hoor, als ze dat soort dingen zeggen…’.

Part of it

Ik keek naar Zo Zwart als Roet en realiseerde me dat ik onderdeel ben van het probleem. Dat ik me heb laten vangen omdat ik dat gevoel niet wil hebben. Het gevoel dat iets wat ik meemaak, wat belangrijk voor me is, iets wat me kwetst tot op het bot van mijn zijn, het moment dat ik word aangesproken op iets wat ik niet kan veranderen….dat dat gevoel niet serieus wordt genomen of erger, dat blijkt dat degene met wie ik het deel er net zo over denkt als degene die me in eerste opzet zo heeft behandeld. Om die teleurstelling te voorkomen, heb ik mezelf geleerd om mijn mond te houden. Om niet zeurpiet te worden genoemd, heb ik het delen van die ervaringen alleen gedaan met mensen waar ik niet 15000 zaken eerst aan moest uitleggen, waarbij ik me niet hoefde te verantwoorden en die wel kritisch waren, maar niet glashard ontkenden dat ik het had meegemaakt en gevoeld.

Live a little

Ik keek naar Zo Zwart als Roet en realiseerde me dat dat moet stoppen. Dat als jij me dan een zeurpiet vindt, dat jij daar dan maar mee moet dealen. Ik ben bereid om naar jou te luisteren, als ik jou of wat je te zeggen hebt belangrijk genoeg vind. Als jij dat niet bent bij mij of je vindt het niet belangrijk genoeg, dan is dat je goed recht. Dan praat ik wel met anderen. Mezelf preventief behoeden voor eventuele teleurstelling en pijn heeft me in geen enkel deel van mijn leven iets opgeleverd. En dat doet het hier ook niet.

En nu ga ik nog één keertje kijken, om te zien wat ik de eerste keer gemist heb omdat ik een beetje ontdaan was en daarom een beetje uitwaaierde. Nog niet gezien? Doe dat dan hier. En mocht je net als de mensen in de documentaire de Harvard-Test willen doen? Dan kan dat hier.

 

p.s: wat is eigenlijk een negerhoer? Een hoer die iets met negers doet? Een neger die een hoer is? Of iets heel anders. Ik ben er nog niet helemaal uit. Please enlighten me.

 

 


38.354 keer gelezen | Geschreven door
38 comments
Branislav Plesa
Branislav Plesa

Ik vind dit een heel goed artikel, je neemt verantwoordelijkheid voor je eigen daden en legt uit wat er precies mis mee is en wat andere mensen doen wat jouw terughoudendheid veroorzaakt. Je schetst een heel duidelijk totaalbeeld van de situatie en hebt constructieve suggesties over hoe het beter kan, geweldig! Ik krijg meteen de neiging om de docu te gaan kijken trouwens. haad hem nog niet gezien.

Frans Hagen
Frans Hagen

Ik wens je veel sterkte en wijsheid toe in je pogingen om met je vrienden in gesprek te komen over dit moeilijke onderwerp! En vergeet je smiley's niet!

Gisèle
Gisèle

Heb dan toch eindelijk Zwart als roet gekeken en jouw stuk gelezen. En alle reacties op twitter en overal. Mensen zijn volhardend en moedwillig in hun niet begrijpen. Iemand zei laatst tegen mij: 'ja, in Amerika schaffen ze ook geen Thanksgiving af. Terwijl het beledigend is voor de Indianen. Het is nu eenmaal traditie, aan tradities kom je niet. Dus bij ons ook niet aan Zwarte Piet. Het kwetst weliswaar een paar miljoen mensen in NL maar de meeste mensen beleven er plezier aan.'  Oh ja, de logica. Ik verbaasde me ook over de verbazing van zovelen. Dat het zo'n eye-opener was. Hoezo echt, onder welke rots liggen/lagen deze mensen? Dus ja, ik zal ook mijn mond over vooroordelen opentrekken. En daarin net zo volhardend zijn als de moedwillige niet-begrijpers.  

Frans Hagen
Frans Hagen

Een echte vriend is bereid naar jou te luisteren en probeert jou te begrijpen.

Xaviera
Xaviera

For the record, de pietendiscussie bestaat al tientallen jaren. De status quo is dat er geluisterd wordt naar "hun" gevoelens....

Daan
Daan

Stond die ook niet op de bingo kaart? Zolang racisme bestaat zal de discussie nodig zijn, als we de discussie sussen en wegstoppen, dan heeft het racisme kans nog verder te groeien in stilte zonder enige tegenspraak.  

Frans Hagen
Frans Hagen

Als je het gesprek met deze"witte" Nederlanders aan wilt gaan, zal je toch echt OOK  moeten luisteren!

Daan
Daan

Het zwijgen van die anderen en het zwijgen van jezelf heeft deels dezelfde grondslag, bang voor de tegenreactie, wat als degeen voor je of naast je wel de neo-nazis steunt in gedachten en misschien wel daad als ze je de tram uit willen werken of erger? Het is de angst van een minderheid. Keer op keer bevestigd door alle 'foute' reacties, nederland ontploft als de pietendiscussie losbarst. Het geeft enkel aan hoezeer racisme en xenofobie leeft onder nederlanders, grotendeels onbewust. Afschaffen lijkt me zelfs gevaarlijk, het is overduidelijk een symbool van de slavernij en het stereotyperen een symbool van vreemdelingen angst. Het is dus juist voor kinderen een mooi educatief moment om van hun angst voor vreemdelingen af te komen en iets te leren over slavernij. De discussie moet blijven, verschuiven misschien naar waar het hem werkelijk in zit.

Frans Hagen
Frans Hagen

Hallo Daan! Ik denk dat veel "witte" Nederlanders zich aangevallen voelen door de Pietendiscussie. Het lijkt mij verstandig ook naar hen te luisteren en begrip te tonen voor hun gevoelens.

Daan
Daan

Wat zijn dan de gevoelens van de 'witte' nederlanders? Ongemak? Schaamte? Op welk punt worden ze aangevallen dan? Het feest heeft eind negentiende eeuw een voor die tijd hippe toevoeging gehad, zwarte mensen waren een curiosa, levende exemplaren stonden ten toon in een dierentuin, een schoolmeester bedacht dat het wel leuk zou zijn om deze ook toe te voegen aan het verhaal van de sint. Een denigrerende kijk op een mens die tot nu nog als 'gewoon' wordt beschouwd en nog steeds op een hoop mensen een stempel drukt wat hen erg ongemakkelijk doet voelen en het ze moeilijk maakt om dit bespreekbaar te maken.  

Frans Hagen
Frans Hagen

Je stelt de vraag aan de verkeerde persoon, Daan. IK voel me niet aangevallen! Het antwoord op je vraag kan je o.a. in de Volkskrant vinden. Ze voelen zich aangevallen op het culturele en persoonlijke vlak: tradities, persoonlijke herinneringen, etc..Daarnaast is het natuurlijk een ordinaire machtskwestie. Wie maakt hier de dienst uit? Wie moet zich aanpassen? Persoonlijk begrijp ik dat mijn "zwarte" medemens het moeilijk heeft met de hele situatie. Je kunt de vraag beter stellen aan mensen uit je directe omgeving. Probeer ze te begrijpen. Misschien komt er dan een gesprek tot stand.

Xaviera
Xaviera

Bert, de huisregels zijn simple: don't be an asshole. Je begint redelijk dicht bij dat punt te komen en bent alleen het zuigen en spammen. Je karmapunten beginnen op te raken...

Bert
Bert

It's racist to think only white people (the Dutch) can be racist!!!

Gail
Gail

Beste Xaviera, je blijft mij positief verbazen. Eerst vanuit je sterke contentgirl achtergrond waar de inhoud centraal staat en je eigenlijk heel weinig van de persoon achter laat zien en nu eindelijk in de laatste blogs waar je steeds duidelijker een mening krijgt over zaken die mij ook al heel lang bezighouden en waar ik ook het een en ander over denk. Ik bewonder je om je eerlijkheid en de manier waarop je gevoelige onderwerpen toch zodanig kunt neerzetten dat ze wel impact hebben maar niet averechts werken. Niet velen kunnen dat. Nogmaals I'm glad you have decided to take a stand on this one! Dank je voor het delen. Gail

Xaviera
Xaviera

Hey Gail: dank je! Toch for the record: ik publiceer al heel lang online en ook over dit soort onderwerpen. Maar nogmaals± dank je!

Gail
Gail

Ja klopt ook wel, alleen voor mijn gevoel wat minder stellig...wat je ook al aangaf in dit stuk " deal with it als mensen je een zeurpiet vinden etc...dus dat bedoel ik meer. Maar nogmaals top!

Donna
Donna

Xaviera, dat zwijgen van anderen waar je het over hebt, herken ik ook. Soms ga ik zelfs te ver door 't voor een ander op te nemen/komen, wat ik probeer te zeggen is: That I Fight Other Peoples Battle!!   Ik kom op voor degenen die hun mond niet durven open te doen. Maar als ik in een situatie zit waarvan ik dus alleen met mijn grote mond, voor mijn rechten opkom, blijft iedereen stil en dus ook mijn gekleurde medemens. Op zulke momenten voel je je klein en wil je geen 'battle' voor niemand meer aangaan.

Xaviera
Xaviera

Je moet het ook niet voor anderen doen. Je moet het uiteindelijk doen omdat Jij het belangrijk vindt. Anders word je erg teleurgesteld (en dat zal sowieso wel gebeuren ben ik bang :)). Soms lijkt het mss alsof je other people's battles fight, maar je fight één battle en die is voor all people, including the ones you love and care about. Een wereld (in kleine en grote zin) waarin we elkaar zoveel mogelijk op inhoud ipv  uiterlijk be-/veroordelen lijkt me een prima zaak om je voor in te zetten. Laat je daarbij vooral niet weerhouden door de onmogelijke lijkende vervulling van dat doel. Dat is geen naïviteit, maar het begin van verandering.

Bert
Bert

Hahahahahahahahaha!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Bert
Bert

Ja Xaviera Hollander, je hebt gelijk, racisme is helemaal niet interessant joh. Waarom hebben we het er eigenlijk over. Waarom wordt er eigenlijk een documentaire over gemaakt. Zonde van de zendtijd die er aan besteed wordt. Er zijn belangrijker zaken in de wereld, toch!!! Zwarte Piet bijvoorbeeld!!

Bert
Bert

Een negerhoer is volgens mij een blanke griet die het alleen met negers doet.  En als een neger toenadering zoekt tot een blanke vrouw en de blanke vrouw gaat daar op in, voelen de blanke jongens zich gediscrimineerd, omdat zij meestal afgewezen worden!! Volgens mij discrimineert zij op deze manier de blanke Nederlandse jongens. En dan krijg je gedonder. Ik denk dat ik het zo aardig verwoord heb.

Xaviera
Xaviera

Nou bert, je bijdrage is weer vreselijk interessant en opvallend enerverend.

Bert
Bert

Jij vroeg je toch af wat een negerhoer is. Nou, hier is het antwoord op jouw vraag. Of het nou interessant is of niet interessant doet er niet toe.

Xaviera
Xaviera

Dat uitgangspunt valt me wel in meer van je reacties op Bertus :)

Medford
Medford

The hotnsey of your posting shines through

Johan
Johan

Ik begrijp je gevoel, hoewel ik de documentaire niet gezien heb. Laat ik deze duit - als blanke die met iedereen gelijk probeert om te gaan - dan in ieder geval in de Sint-zak doen: mij is altijd geleerd, en ik heb altijd gedacht, dat Piet donker(geschminkt) is omdat hij dan 's nachts niet zou opvallen bij het vullen van de schoenen. Het is dus in mijn ogen juist een kracht en voordeel. Waarom Sint en paard dan wit zijn is een andere discussie. Ik wil met iedereen rekening houden, maar dat is ook juist het probleem: iedereen ziet er (terecht) zijn/haar eigen verhaal in.

Johan
Johan

Hoi Xaviera, Het was meer een (losse) opmerking in het algemeen, een uitleg die ik in de hele zp-discussie nog niet ben tegengekomen. Los van jouw verhaal, eigenlijk, maar ik moet het toch ergens een keer kwijt. En waar kan het dan beter dan onder jouw uitstekende stuk? Laten we het niet moeilijker maken dan het al is. Want dat is het.

Xaviera
Xaviera

Ha Johan :) No offense: maar als ik je reactie lees, dan krijg ik het idee dat je niet alleen de doc niet hebt gezien, maar  mijn stuk niet hebt gelezen :) Want ik leg daarin (al is dat mijn beperkte perspectief) nu juist uit dat het niet zozeer om zp gaat op zichzelf. :)

Donna
Donna

Mooi stuk Xaviera! Zooo herkenbaar. In 't verleden durfde ik niet veel te zeggen over dit onderwerp en helemaal niet bij een groep blanke vrienden/collega's. Het verbaast mij dat ik, mijn mening steeds meer durf te geven in een groep met alleen maar blanke nederlanders. Vooral en juist als het over dit soort onderwerpen gaat en over zp. Ik zoek het niet op, maar als men erover begint waar ik bij ben, kan ik niet meer zwijgen of stilletjes 'ja-knikken'. Ik ga het niet meer uit de weg en moet voor mijn gevoel, uit gevoel wat zeggen. Ik ga niet in defence, maar ik leg dan uit wat dat doet met mij en vooral mijn medemens die zich elk jaar weer gekwetst voelt. Als ik dat niet doe, ben ik vooral boos en teleurgesteld in mezelf! Wat voor voorbeeld ben ik dan voor mijn kinderen?

Xaviera
Xaviera

Het is ook lastig: de reacties die je soms krijgt als je heel gewoon probeert uit te leggen dat je iets anders ervaart zijn bij vlagen schrikbarend agressief.

Marca van den Broek
Marca van den Broek

mooie blog! Ik vind wel dat je wat veel verantwoordelijkheid op je neemt, voor iets wat uiteindelijk een maatschappelijk probleem is. Natuurlijk is het beter als we allemaal onze mond opendoen, hoe eng, lastig of moeilijk dat soms ook is, maar je mag best met wat meer zachtheid naar jezelf kijken. Vind ik dan hè. Zullen we met elkaar afspreken dat we gewoon vanaf nu allemaal onze mond open gaan trekken?

Trackbacks

  1. […] DWDD. Maar gisternacht bedacht ik dat ik toch wel benieuwd was naar de uitzending van DWDD ná Zwart als Roet van Sunny Bergman. Het programma trekt heel wat kijkers en ik was nieuwsgierig naar de reactie van […]